A A A

Przedmiot nauki o moralności

Wróćmy do podstawowego problemu niniejszego rozdziału, czyli do problemu doświadczenia w etyce. Otóż niewątpliwym utrudnieniem badań empirycznych w tej materii jest fakt, iż słowo „moralność" obejmuje nie tylko jedno, określone zjawisko. Wielość przedmiotów jest pewną cechą specyficzną tej dziedziny. Profesor Maria Ossowska pisała we wstępie do Socjologii moralności: „Sama w swojej książce Podstawy nauki o moralności porównywałam pojęcie moralności do pojęcia nabiału, które łączy w jedną całość mleko i jego przetwory, tudzież jajka — produkt odmiennego rodzaju i pochodzenia. W tej chwili narzucałby mi się nawet przykład drastyczniejszy, a mianowicie porównanie moralności do sklepu, który Amerykanie nazywają drug- store, sklepu, w którym można kupić lekarstwa, kosmetyki, tanie wydania książkowe, a także napić się kawy i zjeść jajecznicę na grzance".

Rzeczywiście różnorodność zjawisk nazywanych jednym słowem „moralność" jest wielka. Maria Ossowska uważała, że brak jednoznaczności tego pojęcia nie jest żadnym powodem, dla którego nie można by badać dziedziny życia, którą tak nazywamy, i konkludowała: „Brak wyraźnie skrystalizowanej problematyki socjologii moralności nie pociąga za sobą tego, by ta dziedzina była pozbawiona wszelkich osiągnięć. Przeciwnie, zadziwia ilość obserwacji porozsiewanych u różnych autorów na interesujące nas tematy, ilość hipotez znajdujących się w tych sprawach w obiegu, a głoszonych przez ludzi, nie zdających sobie często sprawy, że uprawiają dziedzinę, o której mowa".

To stwierdzenie pozwala spojrzeć nieco inaczej na podstawowy problem metodologiczny, który od czasów Darwina ma tak istotne znaczenie dla nauki o moralności. Otóż widać wyraźnie, że przedmiotem tej nauki jest nie odrębna, specyficzna sfera życia ludzkiego, ale całokształt zjawisk społecznych, wśród których kształtują się, w nieustannym z nimi związku, zasady i normy, zakazy i nakazy. Biologiczna treść tych zjawisk jest o tyle istotna, o ile istotny jest fakt istnienia człowieka także jako bytu przyrodniczego.