A A A

Czwórmian leczniczy

„Czwórmian leczniczy" brzmi tak oto w najkrótszej formie:

1. Bóstwo nie jest straszne.

2. Śmierć jest niezawodna.

3. To, co jest dobre, jest łatwe do zdobycia.

4. To, co jest złe, jest łatwe do zniesienia.

Wyjaśnienie czwórmianu to wyjaśnienie bariery między człowiekiem a dostępną dla niego wiedzą o świecie. Jest to też określenie kondycji ludzkiej, z której skończoności wynikać ma godność, nie zaś rezygnacja. Do dziś uderza swoją prostotą analiza potrzeb ludzkich, która jest podstawą praktycznych zaleceń Epikura. Powiada filozof, iż wszystkie potrzeby da się podzielić na naturalne i nienaturalne, a także na konieczne i niekonieczne. Jeden jest tylko rodzaj potrzeb rzeczywistych, których zaspokojenie jest warunkiem szczęścia — są to potrzeby konieczne i naturalne. Człowiek, któremu nie brak jedzenia i snu, który nie cierpi na żadną chorobę, to już człowiek, który ma wszelkie dane, aby być szczęśliwym. Człowiek sam musi się wyzwolić z lęków, a każdemu swojemu pragnieniu powinien zadać pytanie: Co będzie, jeśli mi się ziści moje pragnienie, i co, jeśli mi się nie ziści? Dzięki rozumnej odpowiedzi człowiek jest w stanie wybierać to, co dobre, i unikać tego, co złe. Rozum właśnie pozwala nam wybierać nie to, co doraźnie przyjemne, i unikać tego, co doraźnie przykre; pozwala mierzyć dobro, biorąc także pod uwagę sposoby zdobywania przyjemności i unikania bólu. Takie rozumne wybieranie i unikanie jest zasadniczym zadaniem człowieka, który dzięki temu czyni swoje życie szczęśliwym.

I tu dochodzimy do sprawy fundamentalnej: nadrzędną wartością w epikureizmie jest właśnie życie ludzkie. Skończony czas ludzkiego życia, jego całkowita przemijalność i niepowtarzalność stanowią o tym, że życie jest jedyną wartością, jaką człowiek dysponuje. Uczynić to życie szczęśliwym to dla Epikura — uczynić je wolnym. A wolność to, jak mówi filozof, „najsłodszy owoc samowystarczalności". Niewola, w którą wpędzają człowieka marzenia o urojonych przyjemnościach, w którą on popada, uzależniając spełnienie pragnień od zewnętrzności — ta niewola, polegająca na stwarzaniu niepotrzebnych przyjemności zmysłowych, jest też demoralizacją człowieka. Powiada Epikur: „Nie uśmierza zamętu duszy i nie darzy żadną wartościową uciechą ani majątek nawet największy, ani cześć i podziw tłumu, ani w ogóle żadna z tych rzeczy, których domagają się rozpasane żądze".

Te Epikurejskie zalecenia prowadzą do pewnej postawy życiowej, którą można by nazwać rozsądnym egoizmem. Taki egoizm jest do pogodzenia z uczuciami altruistycznymi, natomiast wyklucza działanie społeczne. Na wewnętrznej stronie bramy prowadzącej do ogrodu Epikura widniał napis „Żyj w ukryciu". To hasło miało być wskazaniem samotnej drogi dla ludzi żyjących w zasadzie poza społeczeństwem. Nazywa się też często hedonizm Epikura hedonizmem indywidualnym.